Geçen haftaki “Şapkalı LED deneme devresi”ni  büyük bir plaket üzerine yaptığımızı hatırlarsınız. O devre bittikten sonra plaketin büyük bir bölümü boş kalmıştı. Buradaki amacımız plaketin üzerini yavaş yavaş değişik devrelerle doldurarak sonunda bir plaket üzerinde çalışma masamızda gerekli olan, besleme hariç, çeşitli test devrelerine sahip olmak.

Bugün de plaketimizin üzerine basit bir transistor test devresi kuracağız. Aslında benim bu amaçla son 35 yıldır kullandığım bir devre var ama şeması bu yıllar içinde oradan oraya taşınırken kaybolmuş.  Devreyi takip ederek şemasını çıkarmak istedim ama artık yaştan dolayı gözler teklediği için onu da beceremedim.

Google’da “transistor test” yazıp internet denizine daldım. Üçyüzbinin üzerinde site adresi çıktı. İlk sayfadan başlayarak yaklaşık, on tanesi de Türk siteleri olmak üzere, yüz tanesine baktım. Mikro işlemci kullananları dışlayınca geri kalanlar aslında üç şemanın değişik sitelerde yayınlanmış hali idi. Bunlardan ikisini kullanılan malzeme sayısının çokluğu nedeni ile eledim. Kala kala Türk sitelerinde de çokça yayınlanan alttaki şema kaldı.

Sesin hala bir titreşim olduğundan şüpheniz varsa, gözlerinizi kapayın, elinizi radyonuzun üzerine koyun. Zaman zaman elinizin radyoya değen uçlarında titremeler duyacaksınız. Bu titremeler, davul gibi kalın sesli aletlerin çıkardığı titreşimlerdir. bce, tiz seslerin titremesini elirniz hissedemez.Bu denemede yetmediyse radyo çalan bir odada bir kapıya iyice dayayın kulağınızın birini, ötekini iyice kapayın, kalın sesleri kapıda da duyacaksınız.Radyonuzun çıkardığı titreşimler havayı titretir. Titreyen hava kapıyı titretir. Ses, demek ki etrafı titretir, yerinden oynatır.

Sesin bu marifetini gördükten sonra gelin bir deneme yapalım. Deneme için gerekli malzeme:

Ufak madeni bir kap, kömür tozu, gayet ince bir te- neke, biraz karton, kuvvetli bir yapışbırrcı, biraz da tel. İnce tekneyi ve mukavvayı maden kutunun agzrna uygun olarak kesin, madene bir tel lehimleyi:ı veya vidalayın. Tenekeye de bir tel lehimleyin. Mukavvanın ortasını oyup çıkarmayı unutmayın. Elde ettiğiniz karton
halkayı maden kutunun ağzına yapıştırm. Bırakın iyice kurusun. Doldurun şimdi maden kutunun içine kömür
tozunu. Kartonun üstüne kadar, hiç boşluk bırakmadan, üzerine kapatın tenekeyi ve yapıştırm. İşte bu yaptığınızaKÖMÜRLü MİKROFON derler. Piyasada da bu adla satılır. Telefon mikrofonları da bu şekilde yapılmıştır. Başka tip, çalışma prensibi başka olan mikrofonlar da vardır. Konumuz mikrofonlar olmadığı için şimdilik üerinde dur-
muyoruz.

Yaptığımız bu mikrofonla sesimizi elektrik titreşimleri haline getirebiliriz. Bunun için elektrik kaynağı ve uzaktan dinleyebilmek için bir kulaklık lazım.

Yaptığımız mikrofondan çıkan tellerden birini (Hangısı olsa olur) pilin bir ucuna (hangisi olsa olur) bağlar,

mikrofonunuzun öteki ucu ile pilin öteki ucuna bağladığınız telleri uzaktaki bir kulaklığın uçlarına (hangisi olsa olur) bağlar ve te:ıeke levhanın önünde konuşursak, sesimiz uzaktaki kulaklıktan duyulur. Bu ses (Haberleşme) yazımızdakiiki kulaklıklıdan çok kuvvetlidir. Şimdi olup bitenlere bir göz atalım: Pilden çıkan akım maden kutu aracılığıyla kömür tozlarına geçer. Kömür tozları gelişi güzel dururlar ve akımın geçmesine engelolurlar, kömürtozlarını geçen akım teneke levhaya geçer, oradan telle kulaklığa, kulaklıktan tekrar pile dönüp devreyi kaparlar. Titrernek demek birtakım minik itmeler demektir. Sesimiz te:ıekeyi, sesimizin titreşimine uygun olarak iter.
Teneke itildiği zaman kömür tozlarını bastırır. Bu haliyle kömür tozlarmdan tenekeye daha çok akım geçer. Akımın
geçmesi sesimize uygun olarak azalır, çoğalır. Ses titreşimi böylelikle elektrik titreşimi haline gelir.

Şekil 1: Çubuk anten ve ışıma diyagramı

Yazının Devamı İçin TIKLAYIN »